Dallime mes rishikimeve të "Konventa mbi të drejtat e fëmijës (CRC)"

percaktuara me ligj. Ndersa, per femijet e moshes 14 deri 18 vjeç duhet te merret
edhe pelqimi i tyre.
*114. Persa i perket ruajtjes se emrit ose mbiemrit te personit, Ligji “Per
rregjistrimin e akteve te gjendjes civile” nr. 5840, date 20.02.1979 ka pesuar nje
ndryshim me Ligjin Nr. 7682, date 9.03.1993 “Per disa ndryshime ne ligje”.
28
*115. Sipas tij, çdo shtetas ka te drejte te kerkoje nderrimin e emrit ose te
mbiemrit, duke treguar dhe shkaqet per kete nderrim, si dhe emrin ose mbiemrin
qe ka zgjedhur. Vendimi per nderimin e emrit ose mbiemrit merret nga Keshilli i
Komunes ose Bashkise dhe i dergohet zyres se gjendjes civile perkatese, e cila ben
ndryshimet e nevojshme ne regjistrin themeltar te shtetasve.
*116. Per sa i perket ruajtjes se lidhjeve familjare ne rastin e biresimit, sipas Kodit
te Familjes, pushojne te gjitha lidhjet qe femija kishte me familjen e tij te origjines
mbas realizimit te biresimit.
*117. Projektligji per gjendjen civile percakton se per cdo pjesetar, perfshire dhe
femijet, fleta familjare permban emrin, mbiemrin, numrin e identifikimit, seksin,
datelindjen, vendlindjen, atesine, amesine, kombesine dhe gjendjen e raportet
kufizohet vetem tek femijet e lindur nga nje grua e martuar.
C. E drejta e shprehjes (neni 13)
*118. Legjislacioni shqiptar i lejon femijes te marre pjese aktive ne jeten socialkulturore
duke shprehur mendimet e tij, duke marre dhe shkembyer informacione
dhe ide.
*119. Neni 22 i Kushtetutës garanton lirinë e informacionit, të shprehjes dhe
lirinë e shtypit, gjithashtu garanton lirinë e radiotelevizionit.
*120. Nenet 56,57,58 të Kushtetutës të cilat flasin për të drejtat social-kulturore,
sanksionojnë të drejtën e kujtdo për tu informuar për gjendjen e mjedisit dhe
mbrojtjen e tij, të drejtën e arsimit, lirinë e krijimit artistik dhe kërkimit shkencor.
*121. Ligji 8410 datë 30,09.1998 "Për radio televizionin publik e privat" shprehet
në mënyrë të përgjithshme për respektimin e të drejtave të të miturve.
*122. Edhe ligji nr. 8503 i vitit 1999, "Për të drejtat e informimit për dokumentat
zyrtare" edhe pse nuk ka dispozitë të veçantë ku të flitet për fëmijët në nenin 2 të
tij bën fjalë se të drejtën për këtë informim e kanë personat fizikë dhe juridikë,
per femijet, qe eshte shume me teper specifike se te rriturit.
29
*123. Sigurisht, femijet marrin informacion dhe shprehin mendimet e tyre
nepermjet procesit mesimor, i cili parashikon se arsimi ka per mision emancipimin
shpirteror, progresin material dhe zhvillimin social te individit (neni 2). Ajo ç’ka
komunitet, duke i krijuar mundesi te shprehe mendimet e tij dhe te kerkoje e te
marre informacion per kete fushe (neni 12/2).
*124. Nje rendesi te madhe ne kete drejtim ka edhe miratimi i Ligjit Nr 8503,
date 30.06.1999 “Per te drejten e informimit per dokumentet zyrtare”. Ligji nuk ka
dispozita te vecanta per femijet, por nuk shprehet as edhe per perjashtime.
*125. Ne nenin 2 te Ligjit percaktohet se me person, ne kuptim te ketij Ligji,
kuptohet cdo person fizik ose juridik, vendas ose i huaj. Gjithashtu, Ligji
parashikon edhe te drejten e ankimit ne rruge administrative dhe gjyqesore, ne rast
te shkeljes te te drejtes se informimit per dokumentet zyrtare.
*126. Ne Kushtetute thuhet se kufizime te te drejtave dhe lirive te parashikuara ne
te, mund te vendosen vetem me ligj per nje interes publik ose per mbrojtjen e te
drejtave te te tjereve. Kufizimi duhet te jete ne perpjestim me gjendjen qe e ka
diktuar ate (neni 17).
*127. Ligji 8096 “Për kinematografinë" parashikon shfaqjen e filmave në mënyrë
të diferencuar sipas moshave të fëmijëve, dhe ndalimin e shfaqjes së filmave për
fëmijët nga 14-18 vjec apo nën 14 vjec në orë të caktuara. Ligji ndalon shfaqjen e
reklamave të cilat mund të ndikojnë në dëmtimin e shëndetit të fëmijëve, shfaqjen
e reklameve me pije alkoolike në duart e fëmijëve apo që të përdoren nga fëmijët.
*128. Programet e TV lidhur me femijet kanë si synim të transmetojnë emisione
me karakter edukativ, arsimor, kulturor, argëtues, për forcimin e traditës
kombëtare, mbrojtjes së gjuhës etnike që respekton edhe të drejtat e fëmijëve të
themelore te nje shoqerie demokratike dhe nje nga kushtet baze per perparimin e
saj dhe per zhvillimin e cdo qenieje njerezore.
*129. Konventa shprehet ne menyre te vecante per ta, per kufijte e transmetimit
te programeve dhe te reklamave duke parashikuar dispozita kufizuese ne mbrojtje
te te drejtave te femijeve. Keshtu, sipas Konventes (neni 7), te gjitha sherbimet
se transmetimit dhe te marrjes, ka gjasa qe ata t’i shohin ato.
D. E drejta për informacion të përshtatshëm (neni 17)
 
30
*130. Kushtetuta e Republikes se Shqiperise garanton lirine e informacionit, te
shprehjes dhe lirine e shtypit. Gjithashtu, Kushtetuta garanton lirine e radios dhe
te televizionit dhe ndalimin e çensures paraprake te mjeteve te komunikimit (neni
informohet per gjendjen e mjedisit dhe per mbrojtjen e tij (neni 56), te drejten e
arsimimit, lirine e krijimit artistik dhe kerkimit shkencor, etj (neni 57,58).
*131. Ligji nr. 8410, date 30.09.1998 “Per radion dhe televizionin publik e privat
ne Republiken e Shqiperise” nuk shprehet per nevojat e veçanta te femijeve ne
fushen e mas-medias, por shprehet ne menyre te pergjithshme per respektimin e te
tjerave respektojne dhe te drejtat e femijeve dhe te adoleshenteve, gjuhen dhe
kulturen shqiptare, te drejtat e pakicave kombetare, etj (neni 35,36).
*132. Keshilli Kombetar i Radios dhe Televizionit ne kuader te kompetencave te
dhena ka licensuar vetem nje televizion privat per femije, JUNIOR TV, i cili
transmeton vetem filma per femije dhe adoleshente, ne bashkepunim me
transmetues satelitore. Ne programet e transmetuesve lokale dhe kombetare
(gjithsej 40), nje vend te rendesishem zene programet e ndryshme per femije.
*133. Me poshte paraqitet nje tabele mbi transmetuesit e licensuar televizive ne
territorin e Republikes se Shqiperise, numrin e programeve per femije ne nje jave
ne keto televizione si dhe ndarja e tyre sipas tematikes.
 
''Nr. Emri i
Televizionit
Numri i
ne %
Filma
vizatimore''
ne %''
 
1. TV Shqiptar 3 12 2 7 3
2. TV Klan 2 8 - 4 4
40. Tv Beslidhja 2 6 - 3 3
41. Tv Kristal 2 6 - 2 4
 
33
 
*134. Bibliotekat e shkollave vlerësohen si pjesë e rëndësishme e procesit
mësimor edukativ dhe informimit në shkollë, sepse ato ndihmojnë për zgjerimin
dhe konsolidimin e njohurive të programeve të lëndëve të ndryshme, si dhe për
formimin e edukatës dhe të shprehive të të lexuarit, përgjithësisht për formimin
kulturor të fëmijëve, në tërësi të brezit të ri.
*135. Për këto arsye janë bërë përpjekje për ngritjen e bibliotekave pranë
shkollave, për pasurimin e vazhdueshëm të tyre, si dhe për funksionimin normal të
tyre.
*136. Aktualisht pranë pothuaj të gjitha shkollave 8 -vjeçare ka biblioteka. Nje
numer i vogel bibliotekash kanë hapësira dhe fonde modeste librash, sidomos në
disa zona rurale. Shkollat 8-vjeçare, që funksionojne bashkë me shkollat e mesme
në qytete kanë biblioteka më të plota, të rregullta dhe funksionale, të sistemuara në
mjedise të përshtatshme.
*137. Sipas statistikave ne vitin 2000 jane 210 shkollat 8-vjeçare dhe të mesme të
bashkuara. Këto dy grupe shkollash kanë rregjistruar në vitin 2000 gjithsej 296
biblioteka, me një fond mesatar titujsh prej 833 dhe me një fond të përgjithshëm
prej 819.672 ekzemlarë (copë) librash.
*138. Deri në vitin 1991 ka patur një fond financiar nga buxheti i shtetit për
blerjen e librave të reja dhe furnizimin me to të bibliotekave të shkollave. Ky fond
u riaktivizua perseri në vitin 1997 nga Ministria e Arsimit kur miratoi udhëzimin
“Për trajtimin e blerjes së librit artistik për bibliotekat si mjet shkollor”.
*139. Një masë tjetër favorizuese për bibliotekat është caktimi i mësuesëve të
gjuhës e të letërsisë si përgjegjës për administrimin e tyre, kundrejt kompensimit
me ulje të normës mësimore në klasë. Kjo parashikohet në “Dispozitat Normative
për Shkollat Publike” të datës 31 Korrik 1996 të Ministrise se Arsimit dhe
Shkences.
*140. Persa i perket transmetimit te emisioneve ose programeve per femijet, qe i
perkasin nje grupi etnik, Ligji parashikon shfaqjen e programeve ne gjuhen e
pakicave kombetare qe ndodhen ne Shqiperi, respektimin e gjuhes dhe kultures se
tyre dhe dhenien e informacioneve te veçanta per ta (neni 36,37,68).
*141. Ligji per Radio-Televizionin dhe Ligji Nr. 8096, date 29.04.1996 “Per
kinematografine” parashikojne transmetimin e filmave ne menyre te diferencuar,
sipas moshave, dhe ndalimin e shfaqjes se filmave per femijet nen moshen 14 vjeç
materialet e nevojshme qe synojne te rrisin mireqenien e tij shoqerore, shpirterore
e morale, si dhe shendetin e tij fizik dhe mendor.
 
34
*142. Ne vazhdim te kesaj ideje, ligji parashikon nje dispozite te veçante per
mbrojtjen e te miturve, sipas se ciles nuk lejohet te jepen ne radio e televizion
reklama qe nxisin sjellje, te cilat rrezikojne shendetin dhe zhvillimin normal psiqik
jene te tilla qe te shmangin çdo gje qe demton interesat dhe veçantine e moshes se
tyre (neni 56).
*143. Ligji ndalon, gjithashtu, shfaqjen e reklamave te pijeve alkolike per femijet
si dhe paraqitjen ne reklame me pije alkolike ne duar te femijeve (neni 57).
*144. Keshilli Kombetar i Radios dhe Televizionit krahas monitorimit te
vazhdueshem dhe te panderprere te te gjithe programeve si ne radio dhe ne
televizion, ka vene ne dispozicion te publikut te gjere nje linje telefoni, faksi dhe email,
pornografine, ose cenimin e dinjitetit ne mediat e ndryshme elektronike.
E. Liria e mendimit, ndërgjegjes dhe fesë (neni 14)
*145. Ne Kushtetute parashikohet se shteti eshte asnjanes ne çeshtjet e besimit
dhe te ndergjegjes dhe garanton lirine e shprehjes se tyre ne jeten publike (neni
10). Gjithashtu, ne Kushtetute parashikohet se liria e ndergjegjes dhe e fese eshte e
shfaqe ato individualisht ose kolektivisht ne publik ose ne jeten private, nepermjet
kultit, arsimimit, praktikave ose kryerjes se riteve.
*146. Askush nuk mund te detyrohet ose te ndalohet te marre pjese ne nje
bashkesi fetare ose ne praktikat e saj, si dhe te beje publike bindjet ose besimin e
tij (neni 24). Pra Kushtetuta kete te drejte ia njeh gjithesecilit, duke mos
perjashtuar dhe kategorine e femijeve.
*147. Ligji nr. 7952, date 21.06.1995 “Per sistemin arsimor parauniversitar”,
meqenese arsimi publik eshte laik, nuk lejon propaganden fetare te cilitdo besim
qofte. Ne Shqiperi çeshtja e besimi fetar nuk ka paraqitur probleme edhe per
faktin se per me shume se 20 vjet me radhe besimi fetar ishte i ndaluar.
*148. Me Vendimin e Keshillit te Ministrave nr. 248, date 28.05.1999, jane
percaktuar kriteret dhe procedurat e dhenies se lejes per funksionimin e
institucioneve arsimore jopublike dhe te institucioneve arsimore plotesuese
miratimi i prindit, kujdestarit apo i vete nxenesit eshte percaktues. Vendimi nuk
parashikon se per cilen moshe eshte percaktues mendimi i prindit.
 
35
*149. Me Vendimin e Keshillit te Ministrave nr. 459, date 23.09.1999 eshte
krijuar Komiteti Shteteror per Kultet, i cili i paraqet Ministrise se Arsimit dhe
Shkences mendimin e tij lidhur me planin mesimor, programet lendore dhe tekstet
e pjeses jolaike per kerkesat e paraqitura per hapjen e institucioneve arsimore
jopublike ku zhvillohen lende fetare.
*150. Ne Kodin e Familjes jane parashikuar te drejtat dhe detyrimet qe kane
prinderit ose kujdestari i tij ne drejtimin dhe edukimin e femijes. Ne kete Kod nuk
parashikohet asgje e veçante per ta drejtuar femijen ne ushtrimin e te drejtes se
besimit fetar, pra mund te konkludohet se femija eshte i lire ne zgjedhjen e besimit
fetar, ndergjegjes etj.
*151. Ne Kodin Penal parashikohet rasti kur personave qe duan te marrin pjese
ne ceremonite fetare, ose qe duan te shprehin lirisht bindjet fetare, u krijohen
pengesa ose u ndalohet aktiviteti. Kjo veper perben kundravajtje penale dhe
denohet me gjobe ose me burgim gjer ne nje vit.
*152. Duhet te theksohet se besimet fetare ne Shqiperi, gjithmone i ka
karakterizuar nje ndjenje e forte dhe e sinqerte harmonie e cila reflektohet dhe ne
marredheniet ndermjet personave me besime te ndryshme fetare dhe ndermjet
me pare, 50% e besimtareve rezultuan te ishin myslimane, 20% e tyre ortodokse,
20% bektashinj dhe 10% katolike.
*153. Mbi bazen e lirise se ndergjegjjes dhe besimit fetar, sot ne Shqiperi, krahas
kater komuniteteve fetare kryesore, veprojne edhe rreth 62 shoqata te krishtere
Protestante, Evangjeliste, Adventiste, Bahai, Mormone, te ardhura kryesisht nga
Evropa Perendimore dhe SHBA, si dhe shoqata bamirese fetare islamike.
*154. Ne Republiken e Shqiperise, ndonese nuk ka fe zyrtare dhe ne çeshtjet e
besimit e te ndergjegjes shteti eshte asnjanes, ai njeh barazine e bashkesive fetare
dhe garanton lirine e shprehjes se tyre ne jeten publike (neni 10 i Kushtetutes se
Republikes se Shqiperise).
*155. Diskriminimi per shkak te fese apo bindjeve fetare eshte antikushtetues
(neni 18 i Kushtetutes, neni 253 i Kodit Penal). Nxitja e urrejtjes dhe grindjeve
fetare perben veper penale dhe denohet me gjobe ose me burgim gjer ne dhjete
vjet (Kodi Penal, neni 265).
*156. Gjithashtu, ne Seksionin X te Kodit Penal, ne nenet 131,132 dhe 133,
shkaterrimi ose demtimi i objekteve te kultit dhe pengimi i ceremonive fetare,
parashikohen si vepra penale te denueshme.
 
36
*157. Shteti shqiptar, brenda mundesive te tij, krahas fondeve qe i akordon nga
buxheti i shtetit Institutit te Monumenteve te Kultures per restaurimin dhe
mirembajtjen e objekteve te ndryshme te kultit, jep kontributin e vet nepermjet