Dallime mes rishikimeve të "Tokajon/Gur e pluhur/3"

ska përmbledhje të redaktimeve
No edit summary
|
=====Ku është dallimi mes Stalaktitit dhe Stalagmitit?=====
{{dygishta}}Ah! Po. Fjalët e përdorura nga gjeografët, Stalaktite dhe Stalagmite, natyrishtënatyrisht që përkufizojnë kuptime të caktuara dhe duhet të kenë dallim. Së pari që të dyja fjalët përdoren kur flitet për shpellat nëpër të cilat sipërfaqja e brendëshmebrendshme e epërt e shpellës pikon. Uji që pikonëpikon ka në përbërje një sasi të mineralit të quajtur ''Kalkit''. Kur uji thahet mbetet vetëm ky mineral që merr formatformën e koniktkonit ngjashëm me konilat''kornilat'' e borës skajëskaj kulmit të shtëpisë. Për deri sa konilat''kornilat'' nga shkencëtarët quhen ''Stalaktite'', mullarët (konet krijuara nga ramjapikja e pikave) i quajnë Stalagmite. Kur këto të përpiqen diku në mes të lartësisë së shpellës krijojnë shtylla. Format të cilat i krijojnë nuk janë gjithnjë konike, por si do që të jetë, me kalliminkalimin e kohës bashkohen dhe krijonjëkrijojnë një shtyllë - cilindër me sipërfaqe të parregullt.
 
=====Si hyhet në vrimat e gurit të kalkut?=====
{{dygishta}} Nuk e di si. Por shpeshëshpesh shpelologët''shpellologët'' zbresin brenda gurëve të kalkut nëpër një hymjehyrje të krijuar brenda një kohe të gjatë nga uji. Ndoshta me konop ndodhtandoshta me shkallë.
 
=====Pse është e njohur ujdhesa Capri ?=====
{{dygishta}} UjëdhesaUjdhesa mesdhetare ''Capri'' - që i takonëtakon Italisë së sotme - është e njohur për shpellenshpellën e kaltërtkaltër. Kjo shpellë e bartë këtë emër për shkakëshkak se rrezet e diellit që depërtojnë nëpërmjet ujit në të, e ndriçojnë në të kaltërtkaltër.
 
=====A ka lule në shpella?=====
{{dygishta}} ''Lule guri'', po. Disa thërmia të minerale nëpër shpella krijojnë forma të ngjajshmengjashme me lulet. Disa nga këto lule ''mbijnë'' mbi tokë duke shtrirë shtratin e tyre dhe duke ''lulëzuar'', disa duket si këpurdhakëpurëdha të kthyera mbrapsht.
 
=====Si u kriju gurë qymyri?=====
{{dygishta}} Gurë qymyri - qymyr guri, që përdorim për ngrohje, shtrihet në nënshtresat e dheut. Qymyr guri është krijuar si shresështresë, moti - disa miliona vite - si shtresë e mbeturinave të coftinavecofëtinave dhe të bimëve. Qymyr guri përbëhet nga shtresat e krijuara nga bimët, shtresa varrosura mes të gurëve dhe baltës. Nga rëra dhe balta është krijuar masa e ngurtë - që anon në të qymyr të kaftëkafet, guri dhe në fund ka ardhëardhur deri tek shtypja e qymyrit dhe gurit.
 
=====Si u krijunëkrijuan malet?=====
{{dygishta}} Sipas shkencëtarëve kemi tri lloje të maleve, të cilat veçohen përngapër nga mënyra krijimit të tyre: Malet e vullkaneve, malet valore dhe bloqetblloqet e maleve.
 
=====Çfarë lartësi ka Mount Everesti?=====
{{dygishta}} [[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert Gjeografi na shkruan]]: ''Mount Everest, (nepalisht: Sagarmatha, tibetisht: Chomolangma) është maja më e lartë malore në botë. GjindetGjendetHimalajetHimalaje Lindore, në anën kineze të kufirit me Nepalin. Maja arrinëarrin lartësinë rreth 8848 metra.''
 
=====Cili mal ka lartësinlartësi më të madhe?=====
{{dygishta}} Mali që gjendet në Havai. Ky malëmal ngritetngjitet nga nëntoka e oqeanit paqësorë 10 203 metra lartë. Mirëpo vetëm 4205 metra ndodhen mbi sipërfaqen e tokës.
 
=====Kur janë krijuar Alpet?=====
{{dygishta}}[[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert Gjeografi na shkruan]]: ''Alpet janë kruijuarkrijuar në periudhën terciare (është periudhë e erës kenozoike) e cila ndahet në njësi më të vogla – paleogjen dhe neogjen.'' Faleminderit Ekspert. Ishte kjo gjuha e Ekspertit që në të folmen tonë i bie para 15 milion viteve. Alpet janë krijuar kur sasi të mëdha të tokës së ngritur në veri e në jugë ju kanë afruar njëra tjetrës. Gjatë kësaj kohe janë shtyerështyrë nga fuqi të mëdha të ardhura nga lëvizjet e pllakave dhe të ngriturat e tokës janë rrudhosur duke formuar një vargëvarg të rrudhosur të maleve. Vendi ku sot ndodhen Alpet më parë ishte i mbuluar me ujë të një deti të madhëmadh.
 
=====Cilët janraëjanë më të vjetër malet e larta apo të ulta?=====
{{dygishta}} [[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert Gjeografi na shkruan]]: ''Malet e vjetra janë më ulëta se malet e reja.'' Faleminderit Ekspert. Ashtu është, malet e vjetra janë më të ultaultë sepse nuk bënë që të nën vlersohetvlerësohet forca e erës, e shiut dhe forcat tjera të erosioniterozionit. Sot, këto me të vërtet janë të ultaultë në krahasim me malet e reja. Në anën tjetër, malet e reja janë krijuar rishtazi - për moshenmoshën e tokës - dhe erosionierozioni ende nuk i ka ''gëdhendurgdhendur''
 
=====Çfarë mali është Sierra Nevada?=====
{{dygishta}} ''Sierra Nevada'' është vargëmalvargmal i krijuar ''si era''. Ky vargëmalvargmal ndodhet në amerikënAmerikën veriore dhe është krijuar si blloqe malesh - bloqeblloqe gurësh. Malet e tilla krijohekrijohen në të çara të kores së tokës që ndodhen në gropat gjeologjike. Gjatë tërmeteve nga të çarat e tilla dalin bloqeblloqe të shumta të gurëve të mëdhenjëmëdhenj, disa nga ta edhe shtypen në tokë. Edhe në këtë mënyrë ''çap-taptapë'' - si era vjen e shkonëshkon e krijohet mali.
 
=====Ku ndodhet bjeshka më e lartë në tokë?=====
{{dygishta}} Bjeshkët më të larta të planetit qëndrojnë: në vargëmaletvargmalet e HimalasëHimalajës - në Azi, andetitanëdetitamerikësAmerikës latine - në AndenAndet, dhe në amerikënAmerikën veriore - ''Roky Montains''.
 
=====Cili vargëmalvargmal ka majenmaje më të latë?=====
{{dygishta}}[[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert Gjeografi na shkruan]]: ''HimalajetVargu në Himalaje është vargmali më i madh malorë në tokë, i cili shtrihen në kontinentin e Azisë. Vargmali është i gjatë 2570 km, i gjërëgjerë 250-300 km. Maja më e lartë në Himalaje është Mont Everesti (8848 m). Kufiri i borës në Himalaje shtrihet në lartësitë 4500-2200m. Është me rëndësi të thuhet se Himalajetmalet Himalaje janë burim i shumshumë lumejvelumenjve. Dallohen me maja të shumta malore, 11 prej tyre kalojnë lartësinë mbi 8000m.''
 
=====Pse bjeshkët janë të mbuluara me borë?=====
{{dygishta}} Në maje të bjeshkëve, ajëriajri është shumë i ftohtë. Temperaturat bijenbijën nga pesë gradë për çdo 1000 metra lartësi. Për këtë përgjatë tërë vitit, majetmajat e bjeshkëve të larta janë të mbuluara me borë. Edhe në pikë të verës, atje lartë është ftohtë - akull.
 
=====Cila është lartësia e Andeve?=====
{{dygishta}} [[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert Gjeografi na shkruan]]: ''Po e di. Maja më e lartë në Ande është Cerro de Pasco na 4.950m. Por më e rëndësishme është shtrirja , gjatësia se sa lartësia e tyre. Andet (Kordileret) janë vargmale të rrudhosura të cilat kankanë shtrirje përgjatpërgjatë bregdetit perëndimorë të Oqeanit Paqësorë në një gjatësi prej 7200 km.''
 
=====Çka është vargmali?=====
{{dygishta}}[[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert Gjeografi na shkruan]]: ''Vargmalet janë male të reja të përbëra nga harqet e kurorave malore. Janë krijuar nga procesi i rrudhosjes tektonike të gjeosinklinaleve të përqëndrueshmepërqendrueshme gjatë orogjenezës alpine nëpër disa faza me paroksizëmnë oligo-miocen. Vargmalet kanë drejtim të caktuar të shtrirjes, i cili përputhet me drejtimin e shtrirjes së rrudhave dhe shtresave. Ky tip malesh karakterizohet për një lartësi të madhe dhe dhtrirjeshtrirje më të gjatë në rruzullin e Tokës ( PirinejtëPirenejtë, Atllasi, Alpet, Albanidet, Diaridet, Karpatet, Kaukazi, Himalajet, Kordileret, Andet etj.).''
 
=====A ka konkurencëkonkurrencë Mount EveresiEveresti?=====
{{dygishta}} Prej meje jo, por ndoshta prej majës së dytë të Himalajës - së paku ashtu mendojnë disa. Si do që të jetë sipas matjeve të fundit nëpërmjet satelitëve, maja e dytë - shpeshëshpesh e quajtur ''Chogori'' - nuk ja arrin të kalojë 8607 ''metërshin''.
 
=====Cila është bjeshka më e thiktë në tokë?=====
{{dygishta}} Shumë bjeshkë në disa pjesë kanë ''ramje'' apo ''pjertësipjerrtësi'' të madhe. Mirëpo në disa pjesë tjera pjertësiapjerrësia e tyre zbutet. Për bjeshkë më të ''thikëtathikta'' merret të jetë ''Mont Rakaposhi'' (7772 metra) në Pakistan. Për brenda një largësie prej 10 kilometrave, mali ngjitet 6000 metra. Pra, nga 1 metër ngritje për çdo 1 metër ecje.
 
=====Si vije deri tek rrëshqitja e tokës?=====
{{dygishta}} Deri tek rrëshqitja e tokës vije kur rrëqetërrëketë toka!? Në mesë të kësaj periudhe ndodhë diçka tjetër. Nga mali te poshtë fillon që të rrëshasinrrëshqasin shtresa të ngurta të dheut apo shtresa të baltës. Shkaktar i saj kryesisht janë aktivizimet e vulkanevevullkaneve. Lëvizjet e tokës pastaj shkaktojnë tundjen e maleve dhe nga to bien shtresat që ende nuk kanë ''lëshua rrënjë''. Rrëshqitjet e tilla mund të përdhosin fusha të tëra - ka ndodhur edhe qytet.
 
=====Çka është fusha e varrosur?=====
{{dygishta}} Nuk e di. Mirëpo duke lexuar [[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert GjegrafinGjeografin]] pashë shpjegimin e fjalës së gjeografëve : Epirogjeneza dhe erdha në konkludim se kjo ka të bëjë diçka me fushat e ''vorrosura''. Këto fusha duhet të ketë qenë pjesë e një fushe, një copë e së cilës është "vorrosur" (rrëshqitur - një nivel më poshtë) si pasojë e epirogjenezës, ashtu që anashëanash "fushës së vorrosur" kanë mbetur dy pjesët tjera. Rasti më i popullarizuar është vorrë''vorr fusha'' e afrikësAfrikës në jugë të saj. Kjo fushë shtrihet për disa mijëra kilometra, nga veriu nëpër jug në lindje të afrikësAfrikës. Shkencëtarët thonë se përshkakëpër shkakvorrosjevevarrosjeve të tilla, pas disa miliona vjetësh, nga kontinetikontinenti i Afrikës do të shpartallohet disa pjesë.
| valign="top" width="300px" bgcolor=#ABCDEF|
<center>
10.849

edits