Dallime mes rishikimeve të "Tokajon/Gur e pluhur/5"

ska përmbledhje të redaktimeve
No edit summary
No edit summary
 
<div style="border:1px solid #8898bf; border-top:0px solid white; padding:0px 0px 0 0px; margin-bottom:1em; text-align:left;">
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ''' Çka është guri e pluhuridheu ? '''
 
{|class="wikitable" width="100%" style="background-color:white; color:brown ; font-size:100%;"
|
{{dygishta}} Sipërfaqja e korës së tokës në një pjesë të madhe është e mbuluar me dhe - një përzierje e mineraleve e pjesëve organike të coftinave e dushkut si dhe ajërit dhe ujit. Shkencëtarët dhe ekspertet kanë bërë sortimin sipas metodave të tyre mbi krijimin e dheut dhe si rezulltat i punës së tyre tani kemi disa lloje të dheut.
 
=====Janë të shpeshta tërmetet?=====
=====Shkencëtarët, mund të i paralajmërojnë?=====
=====A hapin gropa fontanat?=====
=====A është e mundshme gjallëria pa dhe?=====
{{dygishta}} Jeta, siq e njohim sot, jo - pa dhe është e pamundëshme. Pjesa më e madhe e bimëve rriten në dhe, dhe nga ai marrin ushqimin e tyre. Kafshët ushqehen me bimë. Mikrobet, bakteriet e organizmat tjerë të vegjël shkapërderdhin coftinat dhe bimët e vyshkëta nëpër dhe. Kështu copëzat e shkapërderdhura shërbejnë si ushqimë për bimët dhe e mbyllin qarkllimin natyrorë të jetës në tokë.
=====Si krijohet dheu?=====
{{dygishta}} Mineralet përbërse të dheut janë copëza guri shumë të imtë dhe nga shiu, fryma, të ftohtit e të nxehtit barten. Po ashtu edhe dukurit që na i përshkruaj kimistët si procese e reaksione, luajnë një rolë të rëndësishëm në krijimin e dheut. Krijimi i dheut shkonë shumë ngadal. Më e përshtatëshme është hapsira e lagështë dhe e ngrohtë.
=====Si bëhet toka pluhur?=====
{{dygishta}} Kur mbillet në dheun në të cilin nuk është mbjellur kurr më parë ai për një kohë të gjatë do të jetë frytëdhënës. Kjo ndodhë për shkak se gjatë punimit aty ku hynë lopata hynë edhe oksigjeni, e ku hynë oksigjeni i gjallëronë jetë e gjallesave të imëta të cilat përshpejtojnë shpërdarjen e bimëve të vyshkëta dhe të coftinave. Po, nëse mbi atë dhe mbiellim pa ndërprerje vit për vit të njëjten bimë, atëherë ushqimi i asaj bime do të pakësohet dhe dheu do ta humbë barazpeshën. Humbja e barazëpeshës brenda dheut shkaktonë derdhjen e tij dhe vije deri te imtësimi dhe shëndrimi në pluhur.
=====Sa e thellë është toka?=====
{{dygishta}} Këtë pyetje e bënë bujku kur fletë për shtresen sipërfaqësore të dheut në të cilën mbielë pemët e perimet e tij. Kjo sipërfaqe e dheut në vende me mot të përshtatëshëm shkonë më së shumti n ëthellësi deri në 25 centimetra. Më thellë shtrihen shtresat tjera më të trasha në fund të të cilave shtrihen shresat me gurit.
=====Si e ndihmonë lumi krijimin e dheut?=====
{{dygishta}} Bujku thërret lumë kur sjellë ujin në dheun e tij. Lumi i sjellë dheut të bujkut copëza të mineraleve të cilat në kthesa (bigëzime) të vijës së ujit tubohen. Kështu krijohet një lloçë i cili pastaj rrëshqetë dhe duke rrëshqitur bënë shpërndarjen e mineraleve duke krijuar kështu dheun e zi si arë të bujkut.
=====Pse njëra arë është më frytëdhënse se tjetra?=====
{{dygishta}} Dheu frutëdhënës ka në vete një sasi që ekspert gjeografi e quan humus. Humusi është një sasi organike e krijuar nga bakteriet dhe gjalesa tjera të imta të cilat janë krijuar gjatë shpërbërjes së mbeturinave të coftinave dhe dushkut. Gjallesat e imëta krijohen më së miri kur dheu është i ngrohët e i ajërosur mirë dhe që ka barë e dushkë të mjaftushëm. Në dheunë frutëdhënës sasia e mineraleve dhe e ujit po ashtu janë të përshtatëshme përndryshe nuk e marrim për dhe frytëdhënës. Uji i tepruar shpërlanë mineralet nga dheu, në anën tjetër mangësia e ujit shkakton tharjen e tij dhe sjell kripërat nga sipërfaqja, kështu që dheu nuk do të jetë më frytëdhënës dhe gjendja e bimëve keqësohet.
=====Çka ëshë Erosioni?=====
{{dygishta}} Nuk e di, duhet pyetur Ekspert gjeografin.
=====Çka kuptojmë ne me Erosion?=====
{{dygishta}} Pra ky erosioni qenka shpërbërja e gurëve dhe dheut nëpërmjet frymës, ujit dhe të ftohëtit. Kjo shpërbërje mund të luhet brenda një kohe të shkurtë (brenda disa viteve) apo edhe të zgjasë brenda shekujve. Kjo fjalë doka të thotë "të jeshë i gërryerë". Erosioni ndodhë në çdo kohë pa ndërprerje - nëpërmjetë rrëhqitjeve, nxehtësisë së diellit apo rrahjeve të shkaktuara nga valët e erërave, e shiut, e lumenjtë dhe të detit. Erosioni është gëdhendësi i pejsazhit të tokës - pikturë e mbaruar she e pa përfunduar.
=====A mund të shkaktonë erosion bujqësia?=====
{{dygishta}} Ara që nuk punohet mirë apo që nuk punoret hiq mund të shëndrrohet në pluhur, pluhuri bartet merret nga fryma dhe mund të godasë. Kundër këtyre goditjeve bujqit përdorin lisat dhe kaçubat.
=====Si vije deri tek boja e dheut?=====
{{dygishta}} Dheu mbi të cilin sundon bari, është i pasur në mbeturiana të coftinave dhe dushkut (humusë). Kjo shkakonë që dheu të ketë ngjyrë të ndryshme. Sa më shumë të ketë humusë, aq më i errët do të jetë dheu.
=====A mundet dielli ta coptojë shkëmbin?=====
{{dygishta}} Po. Bie fjala në shketirë, dita është shumë e nxehtë e nata shumë e ftoftë, çka ndodhë me shkëmbinjët. Përderi sa është nxehtë shkojnë duke u zgjeruar dhe kur është ftohtë ngurren. Por nëse nga nxehtësia kalohet shpejtë në të ftohtë atëherë shkëmbi pëlcetë dhe ndahet në disa pjesë të mëdha dhe thërmia - shkëmbi bëhet copë-copë.
| valign="top" width="300px" bgcolor=#ABCDEF|
<center>
|}</center>
----
* ''<u>[[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert gjeografi na shkruan]]:</u>: '''Dhe, ~u,~ra, ~ rat'''. Lëndë e imët dhe e përderdhshme, që përbën shtresën e sipërme të tokës - steresë. Është krijuar nga thërmimi mekanik dhe kimik i bazës shkëmbore nga faktorë klimatikë, kimikë, biologjikë etj.''
* ''<u>[[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert gjeografi na shkruan]]:</u>: '''Moreanë'''
* ''<u>[[Tokajon/Fjalorthi|Ekspert gjeografi na shkruan]]:</u>: '''Erosioni'''
|-
|
10.849

edits