Dallime mes rishikimeve të "Dua të di/Ndodhit/Fizikë"

ska përmbledhje të redaktimeve
No edit summary
No edit summary
<center><font face="Alba super" size="4" color="blue">[[Dua të di]]<br><br>[[Dua të di/Ndodhi|Ndodhi]]<br><br> në fizikë</font></center>
{|class="wikitable" width="98%" style="background-color:#ABCDEF; color:white ; font-face:Peinaud; font-style:italic; font-size:110%; text-align:center;"
:: 3000
!width="8%px" align=center style="background:#778899; color:white"|Viti
*Ora e zallit në Egjipt, Kinë, Indi; Pjesa më e madhe e figurave të krijuara nga yjet, pagëzohen me emra.
!width="60%" align=center style="background:#778899; color:white"|Ndodhia
*Egjiptianët përdorin peshoren me pesha të hekuri.
!width="32%" align=center style="background:#778899; color:white"|Shënim
:: 2769
|-bgcolor="#fffaf0"
*Egjiptianë krijojnë kalendarin 365-ditësh, Viti i ri fillon më 1 Thout (19 korrik), fillimi i vërshimeve të Nilit.
| style="text-align:right;" | 3000
:: 2750
|&nbsp;&nbsp;Ora e zallit në Egjipt, Kinë, Indi; Pjesa më e madhe e figurave të krijuara nga yjet, pagëzohen me emra.<hr>&nbsp;&nbsp;Egjiptianët përdorin peshoren me pesha të hekuri.
*Hemisfera veriore e galaktikës nga Babilonasit pagëzohet sipas sipas figurave të kafshëve.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 2500
| style="text-align:right;" | 2769
*Babilonasit gjejnë ciklin (babi. sharu) e zënies së diellit dhe të hënës; kinezët përdorin hijen e shkopit si akrep i orës.
|&nbsp;&nbsp;Egjiptianë krijojnë kalendarin 365-ditësh, Viti i ri fillon më 1 Thout (19 korrik), fillimi i vërshimeve të Nilit.
:: 2449
|-bgcolor="#fffaf0"
*Nga Kina, vëzhgohet lidhja e 5 planetëve xixëllues.
| style="text-align:right;" | 2750
:: 2300
|&nbsp;&nbsp;Hemisfera veriore e galaktikës nga Babilonasit pagëzohet sipas sipas figurave të kafshëve.
*Shënimet e para mbi fluturimin dhe mjetet ndihmëse për fluturim
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 2258
| style="text-align:right;" | 2500
*Kinezët fusin në zbatim një kalendarë të bazuar në lëvizjet e Hënës dhe Diellit.
|&nbsp;&nbsp;Babilonasit gjejnë ciklin (babi. sharu) e zënies së diellit dhe të hënës; kinezët përdorin hijen e shkopit si akrep i orës.
:: 2136
|-bgcolor="#fffaf0"
*Dy astronom të oborrit mbretëror kineze varen. Shkaku llogaritja e gabueshme e zënies së diellit.
| style="text-align:right;" | 2449
:: 1850
|&nbsp;&nbsp;Nga Kina, vëzhgohet lidhja e 5 planetëve xixëllues.
*Objekti për qëllim astronomie i quajtur "Stonehenge" (gurët e varur), ndërtohet si vend i shenjtë.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 1700
| style="text-align:right;" | 2300
*Në Babiloni futet në zbatim dita 24-orësh.
|&nbsp;&nbsp;Shënimet e para mbi fluturimin dhe mjetet ndihmëse për fluturim
:: 1500
|-bgcolor="#fffaf0"
*Për matjen e kohës, në Heliopolis ndërtohet "Kullgjilpëra e Kleopatrës" [ arb. مسلتي كليوبترا ].
| style="text-align:right;" | 2258
:: 1450
|&nbsp;&nbsp;Kinezët fusin në zbatim një kalendarë të bazuar në lëvizjet e Hënës dhe Diellit.
*Punohet në bronz "karroca e diellit" [ dan. Solvognen ] në Trundholm (Danimark)
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 1400
| style="text-align:right;" | 2136
*Kinezët paraqesin gjatësinë e vitit me 365 ditë dhe 1/4 e ditës.
|&nbsp;&nbsp;Dy astronom të oborrit mbretëror kineze varen. Shkaku llogaritja e gabueshme e zënies së diellit.
:: 1223
|-bgcolor="#fffaf0"
*Në Siri përshkruhet gjerësisht zënia e diellit (5 mars)
| style="text-align:right;" | 1850
:: 763
|&nbsp;&nbsp;Objekti për qëllim astronomie i quajtur "Stonehenge" (gurët e varur), ndërtohet si vend i shenjtë.
*Përshkrimi më i moçëm i zënies së diellit tek babilonasit (15 qershor)
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 720
| style="text-align:right;" | 1700
*Në Kinë mbahen shënime për Kometa dhe Yjeve të Rinjë (Nova)
|&nbsp;&nbsp;Në Babiloni futet në zbatim dita 24-orësh.
:: 700
|-bgcolor="#fffaf0"
*Lëvizjet themelore të planetëve tashmë janë të njohura.
| style="text-align:right;" | 1500
:: 624
|&nbsp;&nbsp;Për matjen e kohës, në Heliopolis ndërtohet "Kullgjilpëra e Kleopatrës" [ arb. مسلتي كليوبترا ].
*Talesi i Mileti (-552)
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 594
| style="text-align:right;" | 1450
*Soloni [ gr. Σόλων ] pas shtatë shekujsh përmirëson kalendarin e quajtur "Lunisolar"
|&nbsp;&nbsp;Punohet në bronz "karroca e diellit" [ dan. Solvognen ] në Trundholm (Danimark)
:: 585
|-bgcolor="#fffaf0"
*Talesi i Miletit parallogarit ekzaktë zënien e diellit për datën 25 maj.
| style="text-align:right;" | 1400
:: 575
|&nbsp;&nbsp;Kinezët paraqesin gjatësinë e vitit me 365 ditë dhe 1/4 e ditës.
*Anaksimandëri i Miletit, publikon hartën e parë të Botës.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 500
| style="text-align:right;" | 1223
*Fillozofia e natyrës me katër elemente, dominon Gren e vjetër; Futja në batim e kalendarit; Pitagora Filoaisi i Kroton-it, ne një flaë në qendër, argumenton botëkuptimet e tij për qendrën e Gjithësisë.
|&nbsp;&nbsp;Në Siri përshkruhet gjerësisht zënia e diellit (5 mars)
:: 467
|-bgcolor="#fffaf0"
*Anaksagorasi i Klazomenait, përshkruan rënien spektakulare të një Meteori.
| style="text-align:right;" | 763
:: 450
|&nbsp;&nbsp;Përshkrimi më i moçëm i zënies së diellit tek babilonasit (15 qershor)
*Filozofi Empedokles ligjëron se materia as nuk fitohet, as nuk humbet.
|-bgcolor="#fffaf0"
*Demokriti dhe Epikuri e kuptojnë dritën si jashtëqitje të trupave.
| style="text-align:right;" | 720
:: 440
|&nbsp;&nbsp;Në Kinë mbahen shënime për Kometa dhe Yjeve të Rinjë (Nova)
*Aristylosi i Samosë dhe Timoharisi gjejë vendet e Yjeve të palëvizshme [ lat. stellae fixae ]
|-bgcolor="#fffaf0"
*Metoni me ndihmen e treguesit të hijes "Gnomon" [ gr. γνώμων] tregon pikat ekstreme të kthimit të diellit.
| style="text-align:right;" | 700
:: 432
|&nbsp;&nbsp;Lëvizjet themelore të planetëve tashmë janë të njohura.
*Sipas Metonit futet në zbatim për 19 vite një kalendarë me 235 vite.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 420
| style="text-align:right;" | 624
*Demokriti themelon "Mësimet mbi atomin", e cila vetëm në mënyrë gjeometrike dallon nga pozita e saj.
|&nbsp;&nbsp;Talesi i Mileti (-552)
:: 400
|-bgcolor="#fffaf0"
*Në Greqinë e vjetër ndizet zjarri me ndihmen e energjisë së diellit.
| style="text-align:right;" | 594
:: 388
|&nbsp;&nbsp;Soloni
*Platoni themelon "Akademin" në Athinë.
[ gr. Σόλων ] pas shtatë shekujsh përmirëson kalendarin e quajtur "Lunisolar"
:: 384
|-bgcolor="#fffaf0"
*Aristoteli (-322)
| style="text-align:right;" | 585
:: 383
|&nbsp;&nbsp;Talesi
*Babilonasit përdorin një kalendarë të bazuar sipas Hënës, me 7 vite të brishta në 19 vite.
i Miletit parallogarit ekzaktë zënien e diellit për datën 25 maj.
:: 380
|-bgcolor="#fffaf0"
*Kidinuni cakton kohëzgjatjen mesatare në mes të fazave të barabarta të Hënës, me vlerë prej 29,530594 ditëve.
| style="text-align:right;" | 575
:: 365
|&nbsp;&nbsp;Anaksimandëri i Miletit, publikon hartën e parë të Botës.
*Heraklidi i Pontusit, shpjegon lëvizjet e përditshme të qiellit sipas rrotullimit (rotacionin) të Tokës.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 360
| style="text-align:right;" | 500
*Aristoteli për "rënia e lirë" thotë se është "lëvizje e nxituar", mirëpo e përjashton që trupat e rëndë bien më shpejtë se ata të lehtë.
|&nbsp;&nbsp;Fillozofia e natyrës me katër elemente, dominon Gren e vjetër; Futja në batim e kalendarit; Pitagora Filoaisi i Kroton-it, ne një flaë në qendër, argumenton botëkuptimet e tij për qendrën e Gjithësisë.
:: 320
|-bgcolor="#fffaf0"
*Aristarki i Samos (-250)
| style="text-align:right;" | 467
:: 300
|&nbsp;&nbsp;Anaksagorasi i Klazomenait, përshkruan rënien spektakulare të një Meteori.
*Në Kinë, për herë të parë përmendet Kompasi.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 287
| style="text-align:right;" | 450
*Arkimedi i Syrakusit (-212)
|&nbsp;&nbsp;Filozofi Empedokles ligjëron se materia as nuk fitohet, as nuk humbet.<hr>&nbsp;&nbsp;Demokriti dhe Epikuri e kuptojnë dritën si jashtëqitje të trupave.
:: 276
|-bgcolor="#fffaf0"
*Eratostenesi i Kyrenesë (-195)
| style="text-align:right;" | 440
:: 270
|&nbsp;&nbsp;Aristylosi i Samosë dhe Timoharisi gjejë vendet e Yjeve të palëvizshme [ lat. stellae fixae ]<hr>&nbsp;&nbsp;Metoni me ndihmen e treguesit të hijes "Gnomon" [ gr. γνώμων] tregon pikat ekstreme të kthimit të diellit.
*Aristaku vërteton për të parën, pamjen e botës sipas "helioqendrës".
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 265
| style="text-align:right;" | 432
*Aistaku llogarit afërsinë e Diellit (4,8 mil. km.) dhe të Hënës
|&nbsp;&nbsp;Sipas Metonit futet në zbatim për 19 vite një kalendarë me 235 vite.
:: 240
|-bgcolor="#fffaf0"
*Eratostenesi i Kryrenesë paraqet perimetrin e Tokës.
| style="text-align:right;" | 420
:: 238
|&nbsp;&nbsp;Demokriti themelon "Mësimet mbi atomin", e cila vetëm në mënyrë gjeometrike dallon nga pozita e saj.
*Egjiptasit fusin në zbatim vitin e brishtë, për çdo katër vite.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 214
| style="text-align:right;" | 400
*Arkimedi vërteton ligjin e "momentit të forcës", konstrukton vinçin dhe peshëngritësin me ujë e ventil.
|&nbsp;&nbsp;Në Greqinë e vjetër ndizet zjarri me ndihmen e energjisë së diellit.
:: 200
|-bgcolor="#fffaf0"
*Kinezët përdorin pasqyre të lakuara për mbledhjen e rrezeve të diellit; Peshëngritësi, Rrotë-dredhatori, Rrotë-ngjeshatori, Rrota, Rrotëza
| style="text-align:right;" | 388
|&nbsp;&nbsp;Platoni themelon "Akademin" në Athinë.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 384
|&nbsp;&nbsp;Aristoteli (-322)
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 383
|&nbsp;&nbsp;Babilonasit përdorin një kalendarë të bazuar sipas Hënës, me 7 vite të brishta në 19 vite.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 380
|&nbsp;&nbsp;Kidinuni cakton kohëzgjatjen mesatare në mes të fazave të barabarta të Hënës, me vlerë prej 29,530594 ditëve.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 365
|&nbsp;&nbsp;Heraklidi i Pontusit, shpjegon lëvizjet e përditshme të qiellit sipas rrotullimit (rotacionin) të Tokës.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 360
|&nbsp;&nbsp;Aristoteli për "rënia e lirë" thotë se është "lëvizje e nxituar", mirëpo e përjashton që trupat e rëndë bien më shpejtë se ata të lehtë.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 320
|&nbsp;&nbsp;Aristarki i Samos (-250)
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 300
|&nbsp;&nbsp;Në Kinë, për herë të parë përmendet Kompasi.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 287
|&nbsp;&nbsp;Arkimedi i Syrakusit (-212)
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 276
|&nbsp;&nbsp;Eratostenesi i Kyrenesë (-195)
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 270
|&nbsp;&nbsp;Aristaku vërteton për të parën, pamjen e botës sipas "helioqendrës".
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 265
|&nbsp;&nbsp;Aistaku llogarit afërsinë e Diellit (4,8 mil. km.) dhe të Hënës
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 240
|&nbsp;&nbsp;Eratostenesi i Kryrenesë paraqet perimetrin e Tokës.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 238
|&nbsp;&nbsp;Egjiptasit fusin në zbatim vitin e brishtë, për çdo katër vite.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 214
|&nbsp;&nbsp;Arkimedi vërteton ligjin e "momentit të forcës", konstrukton vinçin dhe peshëngritësin me ujë e ventil.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 200
|&nbsp;&nbsp;Kinezët përdorin pasqyre të lakuara për mbledhjen e rrezeve të diellit; Peshëngritësi, Rrotë-dredhatori, Rrotë-ngjeshatori, Rrota, Rrotëza
Kaçavida, Dhëmbëzori dhe Spiralja tashmë janë të njohura dhe përdorën në Kinë, ku edhe është futur në zbatim kalendari me vite "Lunisolare" (7 vite të brishta brenda 19 viteve)
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 160
| style="text-align:right;" | 160
*Hiparkosi, përpilon pjesën më të rëndësishme të "Almagest"-it [ arb. الكتاب المجسطي ]
*|&nbsp;&nbsp;Hiparkosi, përpilon pjesën më të rëndësishme të "Almagest"-it [ arb. الكتاب المجسطي ]<hr>&nbsp;&nbsp;Në Pergamonë paraqitet në publikë një Glob i Tokës.
|-bgcolor="#fffaf0"
:: 134
| style="text-align:right;" | 134
*Hiparkosi vëzhgon një komet dhe përpilon një katalog me mbi 1000 yje, ashtu që të mund të regjistrohen ndryshimet e mundshme.
|&nbsp;&nbsp;Hiparkosi vëzhgon një komet dhe përpilon një katalog me mbi 1000 yje, ashtu që të mund të regjistrohen ndryshimet e mundshme.
:: 70
|-bgcolor="#fffaf0"
*Në Athinë ndërtohet "Kulla e Erës", e cila ekziston edhe sot.
| style="text-align:right;" | 70
:: 46
|&nbsp;&nbsp;Në Athinë ndërtohet "Kulla e Erës", e cila ekziston edhe sot.
*Futja në zbatim e kalendarit Julian.
|-bgcolor="#fffaf0"
| style="text-align:right;" | 46
|&nbsp;&nbsp;Futja në zbatim e kalendarit Julian.
|}
10.849

edits